Ratownicze badania wykopaliskowe

 
Badania ratownicze stanowią jedną z istotnych form działalności archeologicznej, której głównym celem jest ochrona dziedzictwa kulturowego w sytuacjach nagłego zagrożenia. Tego rodzaju prace przeprowadza się przede wszystkim na stanowiskach archeologicznych narażonych na zniszczenie lub trwałe przekształcenie w wyniku planowanych inwestycji lub innych działań prowadzących do ingerencji w strukturę gruntu. Zazwyczaj są one związane z niewielkimi projektami budowlanymi, infrastrukturą drogową, przyłączami technicznymi lub innymi pracami ziemnymi, które mogą prowadzić do nieodwracalnej utraty śladów działalności ludzkiej sprzed wieków.
 
Nie tylko działalność inwestycyjna zagraża nienaruszonym warstwom archeologicznym – równie dużym zagrożeniem mogą być intensywne prace rolnicze, głębokie orki, użycie ciężkiego sprzętu czy działania erozyjne spowodowane siłami natury: wodą, wiatrem, osuwiskami. W każdym z tych przypadków konieczna jest szybka reakcja ze strony archeologów.
 
Badania ratownicze mają za zadanie możliwie szybkie i profesjonalne rozpoznanie, eksplorację oraz udokumentowanie objętego zagrożeniem obszaru, zanim dojdzie do jego zniszczenia. Najczęściej wyróżnia się dwa główne typy takich działań:

• Wykopaliska wyprzedzające – prowadzone są z odpowiednim wyprzedzeniem w stosunku do planowanej inwestycji. Celem jest rozpoznanie stanowiska, zanim dojdzie do jego zniszczenia.
• Wykopaliska interwencyjne – inicjowane natychmiastowo, gdy nieznane wcześniej stanowisko archeologiczne zostaje nagle odsłonięte i narażone na zniszczenie (np. w trakcie robót ziemnych lub na skutek zjawisk naturalnych).